Куланик

Ырыых-ыраах, хоту, сэттэ уон кыраадыска тиийэ тымныйар дойдуга сымнаҕас, үтүө майгылаах ыалдьытымсах саха омуга олорор. Сахалар сыл аҥара уһуннаах сүрдээх тымныы кыһыннаах сиргэ олордоллор даҕаны, төлөннөөх сүрэхтээх айылҕа оҕолоро буолаллар. Субу мантан тоһуттар томороон тымныылаах кыһын саҕаланан, Арассыыйа эбэ хотун устун тарҕанан барар. Дьэ, манна, тимир ууһа аҕалаах, иистэнньэҥ ийэлээх Айаал диэн уол олорбута эбитэ үһү.

Арай биирдэ, сааһыары, дьон барыта сылаас ылааҥы күннэри суохтуур кэмигэр, Айаал доҕотторунаан таһырдьа оонньуу сылдьыбыттар. Хаарынан араас кыылы-сүөлү оҥортообуттар. Айаал тугуту олус таптыыр эбит, ол иһин хаар тугуту оҥоруон баҕарбыт. Күнү быһа тиритэ-хорута сыраласпыт, муоһун эрэ сатаабатах. Хаар муос кыайтарбатах. Ийэтэ киэһээҥҥи аһылыкка ыҥырбытыгар Айаал табатын оҕотун диэки сымнаҕыыс- сымнаҕастык көрөн баран эппит:

— Кырачаан тугутум оҕото, эн тиллэн кэлиэххин олус да баҕарабын. Мин эйигин Куланик диэн ааттыаҕым. Күн аайы оонньуохпут-көрүлүөхпүт, сүүрүөхпүт-көтүөхпүт этэ. Ааттаһабын, тиллиий дуу!

Тугутчааным барахсан сарсын тиллиэ диэн ыра санаалаах утуйан хаалла. Айаал ис сүрэҕиттэн тахсар күүстээх баҕа санаатын киэҥ халлаан истэн, көрдөһүүтүн толорбут. Арай, түүн ортото, Хотугу сулус аттынааҕы биир чаҕылхай сулус хаар таба сүүһүгэр кэлэн түспүтүгэр, тугутчаан улам-улам тиллибитинэн барда. Барыны бары билэ-көрө сатыыр улахан хара харахтарын арыйан, тулатын үөрэтэрдии, сыныйардыы көрдө. Таба оҕото маҥан көп түүлээх эбит. Атаҕа кытаанах сири булаатын кытта тиэргэн устун сүүрэкэлээбитинэн барда. Туйаҕын анныттан сулуска майгынныыр уот сырдырҕыыра. Арай муоһа эрэ суоҕа. Муостаах буолуохтааҕын билбэт да эбит. Тугутчаан күн сирин сонурҕаан үөрэ-көтө ыстаҥалыыр, тула өттүн дьиктиргээбиттии көрүтэлиир. Ыраах барыаҕын, сүрэҕэ, күүтэр-көһүтэр киһи баарын таайан, ыыппат. Сарсыарда Айаал дьоно уһуктан тураат, тиэргэн чигди хаарыгар туйах тоһугуруурун истибиттэр. Түннүгүнэн көрбүттэрэ: сүүһүгэр сулустаах хаар маҥан тугутчаан сүүрэкэлии сылдьара. Таба оҕото кими эрэ көрдүүр курдук салгыны сытырҕалыыра. Айаал ону көрөөт, үөрүүтүттэн чаҕаара түстэ:

— Ийээ, аҕаа, баҕа санаам туолбут! Мин тугутум Куланик тиллибит!

Түргэн үлүгэрдик таҥнаат таһырдьа ойдо:

— Куланик, Куланик, Айаал бу баар, кэл!

Тугутчаан эргиллэн Айаалы көрө биэрдэ да, саҥа доҕоругар утары ыстанан кэллэ. Айаал доҕорун моонньутуттан кууһа-кууһа, үөрүүтүттэн өрүтэ эккирээмэхтээтэ. Саҥа доҕордуулар булсубут дьоллоруттан сымнаҕас хаарга күөлэһийбэхтээтилэр, күлэ-үөрэ эккирэтиһэ оонньоотулар.

Ийэлээх аҕата Айаалы батыһан тэлгэһэлэригэр тахсан, уоллара саҥа доҕордонон үөрэн саһыгырыы-саһыгырыы сүүрэкэлиирин көрөн, мичээрдии-мичээрдии турдулар. Турбахтыы түһэн баран аҕата ийэтигэр эттэ:Тугуппут муоһа суох эбит, муостаан биэрииһикпин.

— Оттон мин тоҥмотун диэн чаппараах тигэн биэриэм, — диэн ийэтэ хардарда.

Ити курдук уолларын саҥа доҕоругар биирдии бэйэлэрэ бэлэх биэриэх буолан сүбэлэстилэр.

Күн аайы Айаал атастарынаан тугуту кытта оонньоотулар: сыыртан сырылаатылар, хаарга күөлэһийдилэр, эккирэтиһэн сүүрдүлэр. Куланик чугастааҕы оҕолор саамай истиҥ доҕордоро буолан хаалла. Сотору буолан баран, Айаал аҕата, хомуһу олус ураннык охсор буолан, уһанар дьиэтигэр хомус курдук быһыылаах муоһу таптайан барда. Муоһун охсон бүтэрэн баран, Куланикка кэтэрдэн кэбистэ. Онтон ийэтэ, эппитин курдук, от күөх сукуна таҥаһынан чаппараах тигэн биэрдэ. Чаппарааҕын ортотунан саха норуотун былааҕын анньан киэргэттэ. Куланик Айаал дьонун бэлэхтэрин тутан, үөрэн, төттөрү-таары сүүрэкэлээтэ, онуоха саҥа хомус муоһуттан кэрэ дорҕоон дьүрүһүйэ кутулунна. Дьон-сэргэ хомус муос дьикти ырыатын сэргээн, тугуту батыһа көрөн турдулар.

Чугас эргин оҕолорго умнуллубат саас ити курдук ааста.

Сайыны сахалар, саамай улахан бырааһынньыктарын — ыһыах ыһан көрсөллөр. Ыһыаҕы үксүгэр алааска ыһаллар. Күөх ньаассын окко таҥас тэлгээн баран, сахалыы ас арааһын тардаллар. Оннук ыалынан түһүлгэлээн олорон, доҕотторун-атастарын, ыалдьыттарын кытта аһаан-сиэн сайыны айхаллыыллар. Араас күрэхтэһиигэ, илии-атах оонньуутугар, ырыа-тойук, таҥас-сап түһүлгэтигэр эдэр дьон күөн көрсөн күүстэрин, кыахтарын, дьоҕурдарын, сатабылларын  холоноллор. Ыһыахха Айааллаах Куланиктарын илдьэ кэлбиттэригэр, дьон хараҕа хомус муостаах дьикти-дьиибэ таба оҕотуттан арахпата. Дьикти тугут хомус муоһугар дьүрүһүтэн оонньуу-оонньуу, туйаҕын тыаһа тоһугуруу-тоһугуруу, сүүһүн хараҕар сулуһа умайа-умайа, кыра оҕо курдук алааһы биир гына сүүрбүтэ. Айаал доҕоро, Куланик, киэҥ сиргэ тахсан дьолломмут хараҕын көрөн, тугут көҥүл көччүйэр айылҕа оҕото буоларын өйдөөбүтэ. Куланик сир-дойду бардар бараммат киэҥ дуолун барытын кэрийэ ситэр баҕата олус күүстээх. Ол эрээри доҕорун Айаалы хомотумаары ыраах барартан туттунар эбит. Айаал тугут көҥүл сылдьар баҕатын таба көрөн эппит:

— Куланик, доҕорум сыыһа, мин эйиэхэ сүрэхпинэн ыллардым, ол эрээри сири-дойдуну көрүөххүн-билиэххин баҕараргын өйдөөн, аттыбар тутарым сыыһа буолуо. Онон мин эйигин көҥүл ыытабын. Ол гынан баран биири көрдөһөбүн: саатар сылга биирдэ, ыһыах саҕана, миигин кэлэн көрсөн бардаргын. Оттон биир бэйэм көрсүһэр күммүтүн ааҕа күүтүөҕүм.

Куланик, доҕоро тугу эппитин тута өйдөөн, махтанан, хомус муоһун охсон дьүрүһүппүт. Сирэйин салаан баран, саҥаны-сонуну көрдүү, дьиктини-кэрэни билэ ойуоккалыы турбута. Тугут истиҥ доҕорун көрдөһөр тылын умнубатах, уонна, бэйэтэ да ахтара бэрт буолан, сылын аайы сайын саҕаланыыта, ыһыахха, көрсөн барар буолбут.

Киһи, сааһыттан тутулуга суох, ымыы оҥостор ыра санаалаах буоллаҕына, ол хайаан да туолар. Онно киһи бэйэтэ санаатын ууран кыһаллыан эрэ наада.

Куланик.

Далеко на Севере, где морозы достигают  минус семидесяти градусов, живет добрый и гостеприимный народ cаха. Cаха, несмотря на суровые морозы и очень долгую зиму, которая длится дольше полугода, имеют горячие сердца и живут в гармонии с природой. Именно в этих краях начинается настоящая зима, которая распространяется постепенно по всей России. Вот  здесь и жил мальчик Айаал, у которого отец был кузнецом,  а мать — мастерицей.

Однажды в начале весны, когда все уже соскучились по теплым дням и, наконец, появилось солнышко, Айаал со своими друзьями играли на улице.  Они все вместе лепили из снега фигурки разных животных. Айаал захотел слепить олененка, он очень любил это животное. Он целый день трудился над этой фигуркой, и у него все получилось, кроме рогов. Айаал не смог слепить рога из снега. А когда мама позвала его домой на ужин, мальчик посмотрел на своего олененка с любовью и сказал:

— Милый мой олененок, я очень хочу, чтоб ты ожил. Я назову тебя Кулаником, и мы станем настоящими друзьями, и каждый день будем весело играть. Прошу тебя, оживи!

Вечером он уснул с мечтой: завтра оленёнок оживет. У Айаала было такое искреннее и сильное желание, что небо услышало его просьбу. И в эту звездную ночь  одна яркая звезда, находящаяся недалеко от Полярной звезды, упала с неба прямо на лоб снежному олененку. И  произощло чудо: оленёнок постепенно начал оживать. У него открылись большие темные глаза, излучающие доброту и любопытство ко всему новому, что окружало его. У него был белый пушистый мех. А когда встал на ноги, он забегал по двору. С его копытец летели искры, похожие на звезды. Единственное, чего ему не хватало — это рогов. Он пока не знал, что у оленей должны быть рога. Олененок весело бегал, оглядываясь по сторонам на все новое, потому что все это было впервые в его жизни. Он не убегал далеко, потому что чувствовал сердцем, что где-то рядом есть кто-то, который ждет его. А когда наступило утро, и семья Айаала проснулась, они услышали во дворе топот маленьких копытец. Когда же они подошли к окну и посмотрели на улицу, то увидели: под  окнами бегает  беленький олененок с яркой звездой на лбу. Олененок озирался во все стороны с любопытством и как будто кого-то искал.  Айаал, как увидел этого олененка, радостно закричал:

— Мама, папа, моя мечта сбылась! Мой олененок Куланик ожил!

Он быстренько оделся и выбежал на улицу, радостно крича:

— Куланик, Куланик, я здесь!

Олененок повернулся в его сторону и счастливо поскакал навстречу к новому другу. Они были счастливы: Айаал обнимал олененка за шею и все не мог нарадоваться. Друзья весело стали кувыркаться в снегу, играть и бегать  друг за дружкой.

За Айаалом вышли мама с папой и были тоже очень рады новому другу сына. Отец сказал матери:

— У олененка нет рогов, я ему изготовлю рога.

А мать  ответила ему:

— А я  сошью чепрак, чтоб ему не было холодно.

    Вот так родители Айаала решили сделать подарок новому другу  сына.

    Каждый день Айаал с друзьями играли с Кулаником: они катались с горок, бегали наперегонки, кувыркались на снегу. Куланик стал самым лучшим другом всех детей округи. Через некоторое время отец Айаала изготовил у себя в кузнице рога – Хомус, так как он искусно умел ковать этот музыкальный инструмент. И когда он закончил работу, подарил новые рога Куланику. Мама, как  и обещала, сшила ему красивый чепрак из зеленого сукна, на котором посередине был красиво вышит флаг народа Саха. Когда родители Айаала преподнесли эти необычные подарки олененку, Куланик очень обрадовался и стал бегать по двору,  звеня своими новыми рогами и извлекая из своих рогов звуки Хомуса, привлекая красивой мелодией внимание всех  людей.

     Так прошла яркая незабываемая весна для всех детей в округе.

     В начале лета народ саха отмечает самый большой праздник года — Ысыах. Этот праздник проходит обычно на поляне, который называется аласом, где на молодой траве люди расстилают скатерти и наполняют их вкусными национальными блюдами. Садятся вокруг и празднуют семьями, с друзьями и гостями встречают лето. Молодые люди соревнуются между собой в национальных спортивных играх, желающие показать свой талант поют народные песни и танцуют осуохай. Когда на этот праздник пришла семья Айаала вместе с Кулаником, все обратили внимание на это необычное животное с рогами Хомус. И не могли отвести глаз с олененка, так как он, как ребенок, бегал и резвился по всему аласу, звонко играя своими рогами и резво стуча копытцами, сверкая звездой на лбу. Айаал, увидев в глазах Куланика счастье от такого простора, понял, что олененку нужна свобода. Куланик увидел, что мир вокруг необъятен, и он очень захотел  увидеть его полностью. Но из-за верности к своему другу Айаалу, чтобы не огорчать его, олененок не смел отходить далеко от друга. Айаал наблюдал за Кулаником:  ему понравилось быть на свободе. И он сказал:

— Милый мой друг Куланик, я люблю тебя всем сердцем, но я вижу, как ты хочешь увидеть весь мир, и я не смею тебя удерживать постоянно возле себя. Отпускаю тебя на свободу, но очень прошу тебя: навещай меня хотя бы один раз в год, на праздник Ысыах.  А я буду ждать тебя целый год и считать дни до нашей встречи.

Куланик понял, что ему сказал друг Айаал, и в знак благодарности сыграл на своих рогах — Хомус чудесную музыку. Лизнул его в щеку и поскакал  навстречу новым приключениям и овладению новым миром. Куланик не забыл просьбу своего самого близкого друга, он и сам скучал по нему, поэтому каждый год к началу лета на праздник – Ысыах – Куланник возвращался к нему.

    Если у каждого человека, независимо от возраста, есть светлая мечта – она должна обязательно сбыться. Только для этого надо  приложить усилия, для исполнения сокровенного желания.

Kulanik

            Far in the North, where the coldest temperatures fall 70 degrees below zero, there live kind and hospitable people called Sakha. Those Sakha people have the warmest hearts, despite severe and long winter that lasts for half a year, and live in harmony with nature. It is there that the real winter comes and then slowly spreads around Russia. This was home to a little boy named Ayaal, whose father was a smith and mother was a needlewoman. 

            Once in the beginning of the spring, when everyone was missing warm days and the sun appeared in the sky, Ayaal was playing outside with his friends. They were making different animals out of the snow. Ayaal decided to make a little baby deer, he loved that animal so much. He spent all day creating his deer and he did very well, only he couldn’t make the antlers. Ayaal couldn’t manage to make the antlers out of the snow. So when his mother called him to go home and have dinner, he just looked at the baby deer snow figure and whispered with love:

— My dearest baby deer, I hope you come to life! I will name you Kulanik, and we will become true friends, and we will play joyfully every day. I’m asking you, please, come to life!

When the night came, Ayaal fell asleep with a dream of his baby deer coming to life the next day. Ayaal’s wish was so genuine and sincere that the Sky heard his plea. So, that starry night one of the stars next to the Polar Star fell down from the sky and onto the baby deer’s snowy forehead. And a miracle happened: the baby deer started coming to life! He opened his big dark eyes filled with kindness and curiosity for everything that was happening around him. He had white fluffy fur. And when he got up to his legs, he started running around the premises. Star-like sparkles would come flying out from under his hooves each time he landed onto the ground. The only thing he lacked were the antlers. But He didn’t know that deer were supposed to have antlers. So He ran and jumped around, looking at everything new to him because everything was happening for the first time in his life. He didn’t run too far away because he could feel that there was someone who was waiting for him. When the morning came and Ayaal’s family woke up, they heard the sound of deer’s little hooves. When they all came to the window and looked outside, they saw a little white baby deer with a bright star in his forehead. The deer was running around and it seemed like he was looking for somebody. As soon as Ayaal saw the deer, she shouted with joy:

— Mummy! Daddy! My dream has come true! My baby deer Kulanik has come to life!

He put his clothes on as quickly as he could and hurried outside screaming with joy:

— Kulanik! Kulanik! I’m here!

The deer looked his way and happily ran to his new friend. They were so delighted! Ayaal was hugging the deer by his neck and couldn’t hide his happiness. The friends started playing in the snow and running after each other.

Ayaal’s mom and dad followed their son, and were very happy to see his new friend. Dad told Mom:

— The deer doesn’t have his antlers. I’ll make them for him!

Mom replied:

— And I will make a cheprak (traditional horse decorations) so that he doesn’t get cold.

That’s how Ayaal’s parents decided to give presents to their son’s new friend.

Every day Ayaal and his friends played with Kulanik: they would slide down the hills, chase each other and play in the snow. Kulanik became best friend to every kid in the neighbourhood. After sometime Ayaal’s dad made antlers for Kulanik in his workshop – they were khomus-shaped as he was one of the best khomus craftsmen in their village. When he finished the antlers, he gave them to Kulanik. Ayaal’s mom made him a beautiful cheprak as she promised. It was made of green material with an amazing decoration of Sakha peoples’ flag. When Ayaal’s parents gave their unusual presents to Kulanik, he got so happy that he started running around, making beautiful khomus sounds, attracting everyone in the neighbourhood with his marvellous melodies.

      That’s how the children spent their unforgettable joyous spring.

      In the beginning of the summer Sakha people celebrate their biggest holiday of the year – Yhyakh. This fest usually takes place on a huge meadow called “alas” in Sakha language, where people lay their table cloths onto new green grass and lay them with delicious national meals and dishes. They sit around those table cloths and celebrate the beginning of the summer with their family, friends and guests. Young men compete with each other in national sports games. Those who have a talent of singing take part in traditional songs singing contests and dance ohuokhai (Sakha circle dance of friendship). When Ayaal’s family came to the meadow, everyone noticed their unusual animal with khomus-shaped antlers. They couldn’t take the eyes off Kulanik as he was playing around the meadow like a child, making khomus melodies with his antlers, stamping his little hooves with his bright star shining in his forehead. In his friend’s eyes Ayaal saw how happy he was to be free. He realised that Kulanik needed freedom. The deer saw that the world was endless and he urged with desire to see it all. But he was loyal to his friend Ayaal, so he stayed beside him to keep him happy. Ayaal was watching Kulanik, he could tell how happy his baby deer was. So he said:

— My beloved friend, Kulanik, I love you with all my heart, but I also see how much you want to explore the world, so I can’t keep you with me forever. I set you free, my friend, but promise me that you will visit me at least once a year on this summer holiday – Yhyakh. I will be waiting for you all year and count each day until the time we meet again.

Kulanik understood what his friend Ayyal told him, and as a sign of gratefulness and firndship he started playing a breathtaking melody on his khomus-shaped antlers. Kulanik licked Ayaal on his cheek, and run towards new adventures and exploration of the whole new world. Kulanik remembered the promise he had made to his closest friend, besides he missed Ayaal a lot himself. So every year Kulanik came back to Ayaal in the beginning of each summer right on the days of Yhyakh.

If every person, regardless of age, has a bright true dream, it should definitely come true. But to make it come true, we all need to work to achieve it and put our souls into it. 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.